Polska jest ósmym w Unii Europejskiej producentem odpadów drzewnych i drewnopochodnych – rocznie powstaje ich ok. 1,3 mln ton. Mimo to brak kompleksowych rozwiązań prawnych ogranicza potencjał rozwoju sektora recyklingu, jak wynika z raportu „Więcej drewna z drewna. Jak usprawnić system recyklingu drewna w Polsce?” zaprezentowanego 16 września podczas debaty z udziałem branży drzewnej i nauki.
Otwierając debatę Marcin Ferdycz, szef działu zakupów drewna/Timberpak EGGER Biskupiec sp. z o.o., podkreślił, że recykling drewna to ważny element silnego sektora drzewnego w Polsce. Eksperci są zgodni: lepsze wykorzystanie odpadów może znacząco zwiększyć podaż surowca dla budownictwa i przemysłu płyt drewnopochodnych.
Sektor drzewny w Polsce – 8,5% PKB i 300 tys. pracowników
Udział sektora drzewnego w rekordowym 2022 roku sięgnął 8,5% PKB liczonego metodą dodatkową – to różnica między wartością produkcji a kosztem zużytych dóbr pośrednich. Branżę tworzy ponad 40 tysięcy przedsiębiorstw zatrudniających ponad 300 tysięcy pracowników. Drewno, które ma ponad 30 tysięcy zastosowań, powinno mieć strategiczne znaczenie również wtedy, gdy trafia do systemu recyklingu.
„Recykling nie jest już jedynie trendem, a koniecznością szczególnie w obliczu ograniczonego dostępu do surowca, co w konsekwencji oznacza wzrost cen drewna” – mówił Ferdycz. Presja na surowiec naturalny rośnie, a wraz z nią znaczenie odpadów drzewnych jako potencjalnego źródła materiałów. Sektor zmaga się z wyzwaniami, które wymagają systemowych rozwiązań.
Rosnące ceny drewna i ograniczona podaż skłaniają branżę do poszukiwania alternatyw. Recykling drewna poużytkowego może odciążyć rynek pierwotny, ale tylko jeśli zostaną usunięte bariery prawne i organizacyjne. Bez tego potencjał pozostanie niewykorzystany.
Kluczowe problemy: brak klasyfikacji i ograniczona podaż surowca
Autorzy raportu wskazują na brak rozwiązań systemowych, które uporządkowałyby obrót odpadami, w tym odpowiedniej klasyfikacji odpadów drzewnych i drewnopochodnych. Wzorem mogłyby być Niemcy, gdzie wprowadzono cztery kategorie odpadów: pierwsza i druga obejmuje odpady ważne dla recyklerów (zrębki, palety, ścinki), trzecia – drewno zanieczyszczone powłokami, a czwarta – odpady niebezpieczne, takie jak podkłady kolejowe impregnowane kreozotem.
„Korzyści z takiej klasyfikacji są wymierne: pozwala ona na szybką identyfikację typu odpadów, przedsiębiorca i administracja podobnie rozumieją typ odpadu, budowę wspólnego rynku odpadów przy zachowaniu kontroli nad ich jakością oraz efektywność kosztową” – wyjaśnił Bartosz Krzemiński, starszy analityk ds. gospodarczych z Polityka Insight.
Kolejny problem to moc przerobowa recyklerów, która znacznie przewyższa podaż surowca. Jak czytamy w raporcie, „udrożnienie ruchu transgranicznego oraz usprawnienie segregacji odpadów drewnopochodnych w punktach zbiórki może istotnie wpłynąć na pobudzenie podaży drewna poużytkowego i pozwoli na usprawnienie wdrażania zrównoważonej gospodarki leśnej”. Potrzebne są więc nie tylko przepisy, ale też lepsza logistyka i świadomość społeczna.
Pyły drzewne jako produkt uboczny – szansa na energię i mniej paliw kopalnych
Zdefiniowanie pyłów powstających w procesie technologicznym jako produktu ubocznego umożliwi pełne wykorzystanie surowca zgodnie z zasadą kaskadowego wykorzystania drewna. Dziś pyły często traktowane są jako odpad, co blokuje ich efektywne zagospodarowanie. Tymczasem mogłyby one dostarczać energii potrzebnej do recyklingu, jednocześnie ograniczając zużycie paliw kopalnych.
Profesor Grzegorz Wielgosiński z Politechniki Łódzkiej zwrócił uwagę na praktyczne aspekty: „Przemysł drzewny pracuje na surowcu naturalnym, w momencie, kiedy ten surowiec jest pozyskiwany i zawiera wilgoć. Tę wilgoć trzeba usunąć, a w związku z tym procesy suszenia są niezbędne. Czy zatem mamy kupić sto ton węgla, żeby wysuszyć drewno dla procesów technologicznych, czy można wszelkiego rodzaju odpady drzewne, które powstają w tym procesie wykorzystać termicznie?”.
Jak podkreślił profesor, termiczne wykorzystanie odpadów drzewnych pozwala uniknąć zakupu węgla do suszenia drewna, obniża koszty funkcjonowania i zmniejsza emisje. Jest to szczególnie istotne w produkcji płyt wiórowych i laminowanych, gdzie zapotrzebowanie na ciepło jest duże. Zmiana statusu pyłów z odpadu na produkt uboczny otwiera drogę do bardziej zrównoważonego modelu.
Potrzebne zmiany: edukacja, klasyfikacja i wsparcie inwestycji
Uczestnicy debaty wskazali konkretne zmiany, które są niezbędne dla rozwoju rynku recyklingu drewna. Wśród postulatów znalazły się: zdefiniowanie pyłów jako produktu ubocznego, pobudzenie podaży drewna poużytkowego, wprowadzenie klasyfikacji drewna poużytkowego, udrożnienie ruchu transgranicznego oraz powszechne oddzielanie odpadów drewnopochodnych w punktach zbiórki.
Ważnym elementem jest edukacja – zarówno społeczeństwa, jak i branż zawodowych. „Budowanie takiej świadomości jest szczególnie potrzebne w branżach: budowlanej i meblarskiej” – podkreślali eksperci. Odpowiednie segregowanie odpadów na etapie rozbiórek i remontów może znacząco poprawić jakość surowca trafiającego do recyklerów.
Bez systemowego wsparcia inwestycji w sortownie i linie do czyszczenia drewna poużytkowego trudno będzie zwiększyć skalę recyklingu. Raport pokazuje, że potencjał istnieje, ale wymaga skoordynowanych działań legislacyjnych i finansowych. Kluczowe jest też wdrożenie wzorców z krajów, które skutecznie uporządkowały rynek odpadów drzewnych.
Na liście niezbędnych kroków znalazły się:
- zdefiniowanie pyłów jako produktu ubocznego, a nie odpadu,
- pobudzenie podaży drewna poużytkowego,
- wprowadzenie klasyfikacji drewna poużytkowego,
- udrożnienie ruchu transgranicznego,
- powszechne oddzielanie odpadów drewnopochodnych w punktach zbiórki.
Polski sektor drzewny stoi przed szansą na wzmocnienie, ale przeszkodą pozostaje niespójne prawo. Raport „Więcej drewna z drewna” dostarcza konkretnych rekomendacji – od klasyfikacji odpadów po edukację branżową. Bez ich wdrożenia recykling drewna w kraju nie wykorzysta swojego potencjału. Czy Polska zdecyduje się na wdrożenie systemowych rozwiązań na wzór niemiecki, aby w pełni wykorzystać potencjał recyklingu drewna i wesprzeć swoją najsilniejszą gałąź gospodarki?