Polska jest ósmym w Unii Europejskiej producentem odpadów drzewnych i drewnopochodnych – rocznie powstaje ich ok. 1,3 mln ton. Mimo tak znacznego wolumenu, brak rozwiązań prawnych ogranicza rozwój sektora recyklingu, co wskazuje raport „Więcej drewna z drewna. Jak usprawnić system recyklingu drewna w Polsce?” przygotowany przez redakcję Polityka Insight i zaprezentowany 16 września podczas debaty z udziałem branży drzewnej i nauki.
Uczestnicy spotkania podkreślali, że recykling drewna to już nie trend, a konieczność – szczególnie wobec ograniczonego dostępu do surowca i rosnących cen. Raport dostarcza konkretnych danych i rekomendacji, które mogą przełożyć się na realne zmiany w gospodarce odpadami drzewnymi.
8,5% PKB z sektora drzewnego – drewno ma strategiczne znaczenie
Udział sektora drzewnego w rekordowym 2022 roku to 8,5% PKB liczonego metodą dodatkową. Sektor obejmuje ponad 40 tysięcy przedsiębiorstw zatrudniających ponad 300 tysięcy pracowników. To pokazuje, jak ważną gałęzią gospodarki jest przemysł drzewny i jak potrzebne jest zarządzanie jego surowcami w obiegu zamkniętym.
Marcin Ferdycz, szef działu zakupów drewna w EGGER Biskupiec, zaznaczył, że drewno ma ponad 30 tysięcy zastosowań i powinno mieć strategiczne znaczenie także po zakończeniu użytkowania. EGGER Biskupiec jest partnerem raportu, co dodatkowo nadaje wiarygodności przedstawionym wnioskom.
Branża recyklingu drewna, często pomijana w debacie publicznej, jest elementem silnego sektora drzewnego w Polsce. Bez jej sprawnego funkcjonowania trudno mówić o zrównoważonej gospodarce leśnej i pełnym wykorzystaniu potencjału surowca.
Klasyfikacja odpadów drzewnych na wzór niemiecki – cztery kategorie
Autorzy raportu wskazują na brak rozwiązań systemowych, które uporządkowałyby obrót odpadami, w tym odpowiedniej klasyfikacji odpadów drzewnych i drewnopochodnych. Według Bartosza Krzemińskiego, starszego analityka ds. gospodarczych z Polityka Insight, w Niemczech wprowadzono klasyfikację w czterech kategoriach:
- I – zrębki, palety z litego drewna, skrzynki
- II – drewno pozbawione elementów plastikowych i oklein ABS, ścinki i wióry drewnopochodne bez szkodliwych zanieczyszczeń
- III – drewno zanieczyszczone powłokami, zdatne do recyklingu po oczyszczeniu
- IV – odpady niebezpieczne, np. podkłady kolejowe, słupy impregnowane kreozotem
Korzyści takiego podziału są wymierne: pozwala na szybką identyfikację typu odpadów, wspólny rynek i efektywność kosztową – tylko odpady IV kategorii wymagają kosztownego transportu i postępowania. Dla recyklerów kluczowe są kategorie I i II, które dostarczają surowca do produkcji.
Wprowadzenie podobnego systemu w Polsce mogłoby ułatwić obrót odpadami drzewnymi i zwiększyć ich wykorzystanie materiałowe, zamiast kierowania do spalania.
Podaż drewna poużytkowego zbyt niska – potrzeba zmian w segregacji i transporcie
Moc recyklerów znacznie przewyższa podaż surowca – konieczne jest udrożnienie ruchu transgranicznego i usprawnienie segregacji odpadów drewnopochodnych w punktach zbiórki. Raport wskazuje, że te działania mogą pobudzić podaż drewna poużytkowego i pozwolić na wdrażanie zrównoważonej gospodarki leśnej.
Autorzy postulują również zdefiniowanie pyłów powstających w procesie technologicznym jako produktu ubocznego, a nie odpadu. Umożliwiłoby to odzysk energii potrzebnej do recyklingu i ograniczyło zużycie paliw kopalnych. Prof. Grzegorz Wielgosiński z Politechniki Łódzkiej zwrócił uwagę, że zagospodarowanie pyłów w nowych wyrobach drzewnych jest trudne technologicznie.
„Przemysł drzewny pracuje na surowcu naturalnym, w momencie, kiedy ten surowiec jest pozyskiwany i zawiera wilgoć. Tę wilgoć trzeba usunąć, a w związku z tym procesy suszenia są niezbędne. Czy zatem mamy kupić sto ton węgla, żeby wysuszyć drewno, czy można odpady drzewne wykorzystać termicznie?” – pytał profesor, wskazując na niższe koszty i mniejsze zużycie paliw kopalnych.
Co musi się zmienić? Praktyczne postulaty branży
Podczas debaty przedstawiciele branży drzewnej, środowiska akademickiego i gospodarki odpadami wymienili zmiany niezbędne na rynku drzewnym. Są to: zdefiniowanie pyłów jako produktu ubocznego, pobudzenie podaży drewna poużytkowego oraz wprowadzenie jego klasyfikacji. Postulowano także udrożnienie ruchu transgranicznego i powszechne oddzielanie odpadów drewnopochodnych w punktach zbiórki.
Ważnym elementem jest edukacja branż budowlanej i meblarskiej, by nie pogarszały jakości odpadów. Świadomość, jak sortować i przygotowywać drewno do recyklingu, może wpłynąć na efektywność całego systemu. Raport dostępny jest do pobrania na stronie politykainsight.pl/bibliotekaraportow.
Wśród postulatów znalazły się również: budowanie wspólnego rynku odpadów, kontrola ich jakości oraz wsparcie inwestycji w sortownie i linie do czyszczenia drewna z rozbiórek.
Czy wprowadzenie klasyfikacji odpadów na wzór niemiecki oraz edukacja branży budowlanej i meblarskiej wystarczą, by skutecznie zwiększyć recykling drewna w Polsce?